Курси 1 · Асосҳои ҳисоббарории физикӣ

Курси 2 · Барномасозии ибтидоӣ

Курси 3 · Тағйирёбандаҳо ва алоқа

Шарҳи умумии барнома

Се курс якдигарро такрор намекунанд ва донишро пайдарпай такмил медиҳанд

Курси 1
Асосҳои ҳисоббарории физикӣ

• Ҳисоббарории физикӣ чист?
• Санҷанда · иҷрокунанда · микроконтроллер
• Сохтори рӯй ва пушти micro:bit
• Шиносоии аввал бо муҳаррири MakeCode
• Машқ: ҳароратсанҷ ва мукааби рақамӣ

Курси 2
Барномасозии ибтидоӣ

• Пайдарпайӣ — фаъолияти 1 «Лавҳаи ном»
• Рӯйдод — фаъолияти 2 «Нишони эҳсосот»
• Садо — микрофон ва баландгӯяк
• Фаъолияти 3 «Фиристодани сигнали SOS»
• Сохтори интихоб — фаъолияти 4 «Санҷандаи рӯшноӣ»

Курси 3
Тағйирёбандаҳо ва алоқа

• Дарси 1: такрор — кӯтоҳ навиштани амалҳо
• Дарси 2: тағйирёбанда — қуттии нигоҳдорандаи қимат
• Дарси 3: радио — алоқа байни дастгоҳҳо
• Фаъолияти иловагӣ — эҷоди мусиқӣ

Асосҳои ҳисоббарории физикӣ

Муаллифи маводи аслӣ: Ким Хёну, омӯзгори мактаби ибтидоии Чонӣ — Physical Computing & micro:bit

Барномаи омӯзишӣ барои намояндагони Вазорати маорифи Тоҷикистон (2024)

Намоиши дарси ибтидоӣ оид ба ҳисоббарории физикӣ бо истифода аз китоби дарсии рақамӣ ва муҳтавои фарогир

Курси 1

Барномаи омӯзишӣ барои омӯзгорони Тоҷикистон (2025)

Машқи барномасозӣ, зеҳни сунъӣ, нармафзор ва ҳисоббарории физикӣ

Курси 1

Барномаи омӯзишӣ барои омӯзгорони Тоҷикистон (2025)

Барномасозӣ, зеҳни сунъӣ, нармафзор ва ҳисоббарории физикӣ — машқ ва табодули таҷриба

Курси 1

Синфхонаи зеҳни сунъӣ

Ташкили фазо

Курси 1

Синфхонаи зеҳни сунъӣ

Раванди дарс

Курси 1

Синфхонаи зеҳни сунъӣ

Ташкили фазо

Курси 1

Муҳтавои курси 1

Курс аз се бахш иборат аст

Ҳисоббарории физикӣ чист?

• Таъриф ва ҷараёни коркард
• Санҷанда (Sensor)
• Иҷрокунанда (Actuator)
• Микроконтроллер

Шиносоӣ бо micro:bit

• Шарҳи BBC micro:bit
• Қисмҳои рӯй
• Қисмҳои пушт
• Видеои шиносоӣ

Машқи ҳисоббарории физикӣ

• Ворид шудан ба microbit.org
• Муҳаррири MakeCode ва интихоби забон
• Сохтани ҳароратсанҷ
• Сохтани мукааби рақамӣ
• Панҷ лоиҳаи васеъшуда

Ҳисоббарории физикӣ чист?

Таъриф

• Низоми ҳисоббарорие, ки бо технология ва дастгоҳҳои рақамӣ иттилоотро қабул ва коркард карда, натиҷаро тавассути дастгоҳҳои гуногун ба ҷаҳони воқеӣ мебарорад
• Маълумоти ҷаҳони воқеӣ ба дастгоҳи рақамӣ ворид шуда, бо нармафзор коркард мегардад ва натиҷа дар монитор, LED ё дастгоҳи дигар нишон дода мешавад

Курси 1

Ҳисоббарории физикӣ чист?

Даври «вуруд → коркард → баромад»

Санҷандаҳо (SENSORS) қиматҳоро аз муҳити атроф (ENVIRONMENT) мегиранд, низом онҳоро коркард мекунад (PROCESSING) ва иҷрокунандаҳо (ACTUATORS) натиҷаро боз ба муҳит мебароранд.

Курси 1

Ҳисоббарории физикӣ чист?

Раванди коркард

• Дастгоҳҳои сахтафзор, мисли санҷандаҳо, маълумоти аналогии ҷаҳони воқеиро муайян мекунанд
• Маълумоти муайяншуда ба дастгоҳи рақамӣ ҷамъ оварда мешавад
• Маълумоти ҷамъшуда тавассути нармафзор таҳлил ва коркард мегардад
• Натиҷа ба шакли физикӣ тавассути LED, муҳаррик, баландгӯяк, дисплей ва дастгоҳҳои дигар бароварда мешавад
• Сахтафзор — санҷанда, микроконтроллер ва иҷрокунанда — бо нармафзор якҷо мешавад
• Низоме сохта мешавад, ки ба иттилооти ҷаҳони воқеӣ ҷавоб дода, амал мекунад
• Ҳамкории инсон, компютер ва муҳити атроф имконпазир мегардад

Курси 1

Санҷанда (Sensor)

Масъули вуруд дар ҳисоббарории физикӣ

• Санҷанда дастгоҳест, ки қимати сигналро қабул мекунад
• Дар қиёс бо бадани инсон нақши узвҳои ҳис — чашм, бинӣ, забон ва пӯстро иҷро мекунад

Курси 1

Навъҳои санҷанда

Дастгоҳҳои вуруд

• Санҷандаи рӯшноӣ шиддати нурро муайян мекунад
• Санҷандаи садо баландии садоро муайян мекунад
• Санҷандаи ҳаракат ҳаракати ашёро муайян мекунад
• Санҷандаи намии хок намии хокро чен мекунад
• Санҷандаи ҳарорату намӣ ҳарорат ва намиро чен мекунад
• Санҷандаи ултрасадо / инфрасурх масофаро то ашё чен мекунад

Муқовимати тағйирёбанда ва тугмае, ки барои ворид кардани қимат истифода мешаванд, низ баъзан ба санҷандаҳо дохил мешаванд.

Курси 1

Иҷрокунанда (Actuator)

Масъули баромад дар ҳисоббарории физикӣ

• Дастгоҳе, ки сигнали воридшударо мувофиқи фармони барнома коркард карда, натиҷа мебарорад
• Дар қиёс бо бадани инсон нақши узвҳои ҳаракат — даст, пой, мушак ва буғумро иҷро мекунад

Курси 1

Навъҳои иҷрокунанда

Дастгоҳҳои баромад

• LED рӯшноӣ медиҳад
• Зуммери пьезоӣ / баландгӯяк садо мебарорад
• Сервомуҳаррик ҳаракати даврзананда эҷод мекунад
• LCD Display рақам ё матнро нишон медиҳад

Курси 1

Микроконтроллер (Microcontroller)

Мағзе, ки вуруд ва баромадро мепайвандад

• Аз санҷандаҳо қиматҳои рӯшноӣ, садо, ҳаракат ва дигар маълумотро қабул мекунад
• Қиматҳоро мувофиқи фармонҳои барномаи дар тахта сабтшуда коркард мекунад
• Натиҷаро тавассути LED, зуммери пьезоӣ, LCD-дисплей, муҳаррик ва дигар дастгоҳҳо ба шаклҳои гуногун мебарорад
• Компютери хурди сарчашмааш кушода ва истифодааш осон

Курси 1

Шиносоӣ бо micro:bit

Аввал видеоро тамошо мекунем

Видеои шиносоӣ бо micro:bit ①

Барои кушодани видео тугмаи зерро пахш кунед · Бе интернет файли пешакӣ боргирифтаро намоиш диҳед

https://youtu.be/u2u7UJSRuko

Курси 1

Шиносоӣ бо micro:bit

Аввал видеоро тамошо мекунем

Видеои шиносоӣ бо micro:bit ②

Барои кушодани видео тугмаи зерро пахш кунед · Бе интернет файли пешакӣ боргирифтаро намоиш диҳед

https://youtu.be/7WMCgUIcKnk

Курси 1

BBC micro:bit

Шарҳи умумӣ

• Компютери хурди ҷайбӣ, ки имкон медиҳад тарзи кори якҷояи нармафзор ва сахтафзорро омӯзем
• Бо доштани LED, тугма, санҷанда ва вазифаҳои дигари вурудиву баромадӣ онро метавон барномарезӣ кард, то ба одамон ва рӯйдодҳои ҷаҳони воқеӣ вокуниш нишон диҳад

Курси 1

Шиносоӣ бо micro:bit — рӯй

Front

Курси 1

Сохтори қисмҳои рӯй

Front

• Touch logo (нишонаи ламсӣ) ламси корбарро бо санҷандаи ғунҷоишӣ муайян мекунад
• Buttons A & B (тугмаҳои A/B) рӯйдоди пахши ҷудогона ё ҳамзамони тугмаҳоро қабул мекунад
• LED display and light sensor аломат ва нишонаҳоро дар матритсаи 5×5 LED нишон дода, рӯшноии атрофро месанҷад
• Pins (контактҳо / пайвасткунаки канорӣ) барои сими қапанда ва модулҳои берунӣ (0, 1, 2, 3V, GND)
• Microphone (микрофон) баландии садои атроф ва овозро муайян мекунад; нишондиҳандаи кори микрофон дорад

Курси 1

Шиносоӣ бо micro:bit — пушт

Back

Курси 1

Сохтори қисмҳои пушт

Back

• Processor, temperature sensor ҳисобу идоракунии асосӣ ва муайян кардани ҳарорати дохили чип
• Accelerometer, compass, magnetometer муайян кардани хамшавӣ, ҳаракат, зарба, самт ва майдони магнитӣ
• Radio / BLE Antenna алоқаи радиоӣ байни дастгоҳҳо ва мубодилаи маълумот бо смартфон ё компютер
• Speaker (баландгӯяк) садои таъсир, оҳанг ва овозро мустақим мебарорад
• USB connector таъмини барқ ва боркунии рамзи навишташуда
• Reset button аз нав оғоз кардани барномаи иҷрошаванда
• Battery socket таъмини барқ аз бастаи берунии батареяи 3V

Курси 1

Шиносоӣ бо micro:bit

Тарзи истифодаи онро мебинем

Видеои истифодаи micro:bit

Барои кушодани видео тугмаи зерро пахш кунед · Бе интернет файли пешакӣ боргирифтаро намоиш диҳед

https://youtu.be/vkip8imHojQ

Курси 1

Машқи ҳисоббарории физикӣ

Ворид шудан ба https://microbit.org

Курси 1

Иваз кардани забон

Аз менюи Language забони дилхоҳро интихоб кунед

Курси 1

Экрани муҳаррири MakeCode

Симулятор · ҷевони блокҳо · майдони кор · боргирӣ

Курси 1

Ҷевони блокҳо ва симулятор

Натиҷаро пешакӣ дар симулятори тарафи чап санҷидан мумкин аст

Курси 1

Муқоисаи ҷевони блокҳо бо забонҳои гуногун

Кореягӣ · англисӣ · русӣ — ҷой ва ранг яксон аст

Ранг ва тартиби блокҳо аз забон вобаста нест. Интерфейсро ба русӣ гузошта, аз рӯйи рангу ҷой омӯзонед — кори тарҷумон хеле сабук мешавад.

Курси 1

Вазифаи ҳар гурӯҳи блокҳо

Basic · Input · Music · LED · Radio

Курси 1

Вазифаи ҳар гурӯҳи блокҳо

Loops · Logic · Variables · Math · Advanced

Курси 1

Сохтани ҳароратсанҷ

Нишон додани қимати санҷанда дар экран

• Дар дохили micro:bit санҷандаи ҳарорат мавҷуд аст
• Блоки «нишон додани рақам»-ро ба дохили «ҳангоми оғоз» ва блоки «ҳарорат (°C)»-ро ба дохили он гузоред
• Ҳарорати ҷорӣ дар LED ба шакли рақам нишон дода мешавад

Курси 1

Ҳароратсанҷ — рамзи блокӣ

Нусхаи кореягӣ / русӣ

Ин дар асл ҳарорати чип (CPU) аст. Дастгоҳро дар кафи даст нигоҳ доред ва боло рафтани рақамро нишон диҳед; ҳатман фаҳмонед, ки он ҳароратсанҷи хона нест.

Курси 1

Ҳароратсанҷ — васеъсозӣ

Бо илова кардани шарт лоиҳаро такмил медиҳем

Курси 1

Сохтани мукааби рақамӣ

Намунаро дар саҳифаи лоиҳаҳои microbit.org ёфтан мумкин аст

Курси 1

Мукааби рақамӣ — рамзи блокӣ

Ҳангоми муайян шудани такон → рақами тасодуфии аз 0 то 6-ро нишон диҳед

Курси 1

Маҷмуаи рамзҳои намунавӣ барои машқ ①

Рамзи пурра барои маълумот

Курси 1

Маҷмуаи рамзҳои намунавӣ барои машқ ②

Рамзи пурра барои маълумот

Курси 1

Лоиҳаҳо барои идома

Лавҳаи ном · тугмаи табассум · хомяки хонагӣ · чароғ бо кафкӯбӣ · санг, қайчӣ, коғаз

Лавҳаи ном ва тугмаи табассум дар фаъолиятҳои 1 ва 3-и курси 2 пурра омӯзонида мешаванд. Дар ин ҷо танҳо нишон диҳед, ки чунин чизҳоро низ сохтан мумкин аст.

Курси 1

Машқи барномасозии ибтидоӣ бо micro:bit

Муаллифи маводи аслӣ: Со Гванмин, омӯзгори мактаби миёнаи Пангок — пайдарпайӣ · рӯйдод · садо · интихоб

Имрӯз чӣ месозем

Аввал дастгоҳҳои тайёрро мебинем

• Лавҳаи шахсӣ бо номи равон
• Нишони эҳсосот, ки бо пахши тугма чеҳрааш иваз мешавад
• Дастгоҳи SOS, ки бо пахши тугма садо медиҳад
• Санҷандаи рӯшноӣ, ки дар торикӣ худкор фурӯзон мешавад

Бо сухан шарҳ надиҳед — аввал дастгоҳҳои тайёрро ба кор андохта нишон диҳед. Як ҷумла бас аст: «Ҳамаи инро худатон месозед».

Курси 2

Ҳар фаъолият дар чор марҳила иҷро мешавад

На танҳо такрор, балки фаҳмидан ва татбиқ кардан

1

2

3

4

Дар марҳилаи ② хонанда ҳанӯз ба дастгоҳ даст намерасонад. Аввал маъниро фаҳмонед ва баъд ба ③ гузаред, то ӯ бе фаҳмидани «чаро» танҳо тақлид накунад.

Курси 2

Се сохторе, ки имрӯз меомӯзем

Такрор ва тағйирёбанда дар курси 3 идома меёбанд

• Пайдарпайӣ фармонҳо аз боло ба поён ва бо тартиби навишт иҷро мешаванд — фаъолияти 1
• Рӯйдод барнома то рӯй додани ҳодиса интизор шуда, сипас иҷро мешавад — фаъолиятҳои 2 ва 3
• Интихоб вобаста ба шарт фармонҳои гуногун иҷро мешаванд — фаъолияти 4

Такрор дар дарси 1 ва тағйирёбанда дар дарси 2-и курси 3 омӯзонида мешаванд. Имрӯз қадамҳои пешина — пайдарпайӣ, рӯйдод ва интихобро хуб аз худ мекунем.

Курси 2

LED чист?

5×5 = 25 чароғчаи хурд

• Чеҳраи micro:bit матритсаи LED чеҳраи дастгоҳро нишон медиҳад
• Диоди рӯшноидиҳанда кӯтоҳшудаи light emitting diode. Қисми нимноқиле, ки ҳангоми гузаштани ҷараён нур медиҳад
• Қутб дорад пояҳо дарозиашон гуногун: кӯтоҳ — манфӣ (−), дароз — мусбат (+)

Курси 2

Муҳаррири MakeCode

Танҳо чор ҷойро дар хотир доред

• Аввал алгоритм пеш аз рамзнависии блокӣ тартиби амалҳоро тасвир кунед
• Воридшавӣ бо рафтан ба makecode.microbit.org муҳаррир кушода мешавад
• Сохтори экран чап — симулятор · миёна — ҷевони блокҳо · рост — майдони кор · боло — боргирӣ

Ҳангоми шиносоӣ бо муҳаррир танҳо чор ҷойро нишон диҳед: симулятор, ҷевони блокҳо, майдони кор ва боргирӣ. Шарҳи бештар вақти тарҷумаро зиёд мекунад.

Курси 2

Сохтани блоки аввал

Блокҳоро ба ҳам «ҷо кардан» лозим аст

• Такрори беохир блоки «ҳамеша»-ро аз ҷевони Basic ба майдони кор гузоред. То пайваст будани барқ фармонҳои дохили он пайваста иҷро мешаванд
• Нишон додани нишона онро ба дохили «ҳамеша» гузоред, то тасвир дар LED доимӣ намоён бошад

Имрӯз такрори беохир танҳо ҳамчун абзор истифода мешавад. Худи мафҳуми такрор дар дарси 1-и курси 3 пурра омӯзонида мешавад.

Курси 2

Фаъолияти 1 · Лавҳаи ном (Name Badge)

Пайдарпайӣ — барои касоне, ки бори аввал муҳаррирро истифода мебаранд · 30 дақиқа

① Мафҳум «Агар дар синф 30 хонанда бошад, оё ҳар лавҳаро дастӣ менависед? Як micro:bit метавонад лавҳаи ном шавад». Барнома мисли хондани китоб аз боло ба поён ва пайдарпай иҷро мешавад.

② Рамз forever = «фармонҳои дохили онро пайваста такрор мекунад». show string = «матнро дар LED равон нишон медиҳад».

③ Иҷро лоиҳаи нави name-badge → Basic → show string-ро дар forever гузоред → “Hello!”-ро пок карда, номи худро нависед → дар симулятор санҷед → USB пайваст кунед → боргирӣ.

④ Васеъсозӣ боз як show string илова карда, номи мактабро нишон диҳед. Муҳокима: «Ин вазифаро ғайр аз лавҳаи ном дар куҷо истифода бурдан мумкин аст?» (менюи ошхона, ҷадвали дарс, эълон)

Курси 2

Фаъолияти 1 — рамзи блокӣ

Нусхаи кореягӣ / русӣ

Ҳадафи ҳадди ақал: агар матн дар симулятор намоён шавад, кор муваффақ аст. Агар фиристодани рамз душвор бошад, омӯзгор метавонад ёрӣ диҳад.

Курси 2

Васеъсозии фаъолияти 1 · Дили тапанда / ҳайвони ҳаракаткунанда

Тасвир → таваққуф → тасвири дигар → таваққуф = тасвир ҳаракаткунанда менамояд

Бо мисоли китобчаи варақгардон шарҳ диҳед. Таваққуфи 500 ба 0,5 сония баробар аст. Бо иваз кардани тасвирҳо аниматсияи дигар сохтан мумкин аст.

Курси 2

Вуруд ва баромад

Чаро LED ба пахши тугма ҷавоб медиҳад

• Вуруд расондани таъсири беруна ба дастгоҳ: пахши тугма, хондани қимати санҷанда ва ғайра
• Баромад расондани натиҷаи дастгоҳ: чашмакзании LED, баромадани садо ва ғайра

Курси 2

Фаъолияти 2 · Нишони эҳсосот (Emotion Badge)

Рӯйдод — пахши тугма · 30 дақиқа

① Мафҳум «Занги дарро тасаввур кунед. То касе тугмаро пахш накунад, ҳеҷ чиз рӯй намедиҳад. Ин “рӯйдод” аст — ҳамеша назорат кардан лозим нест».

② Рамз on button A pressed = «вақте A пахш шуд, фармонҳои дохилӣ як бор иҷро мешаванд». Бе такрори беохир кор кардани онро нишон дода, пурсед: «Чаро ин ҷо такрор лозим нест?»

③ Иҷро лоиҳаи нави emotion-badge → Input → on button A pressed + show icon (чеҳраи хандон) → on button B pressed + show icon (чеҳраи ғамгин) → симулятор → боргирӣ → пахши ҳамзамони A ва B.

④ Васеъсозӣ «Дили ламсӣ» созед, ки ба ламси нишона ҷавоб медиҳад. Муҳокима: «Ин нишонро дар мактаб барои чӣ истифода мебаред?» (овоздиҳӣ, дархости ёрӣ, нишон додани фаҳмиш)

Тарҷумаи мафҳуми «рӯйдод» метавонад душвор бошад. Сода бигӯед: «Барнома то пахши тугма интизор мешавад».

Курси 2

Васеъсозии фаъолияти 2 · Дили ламсӣ (Touch Heart)

Ламс кардани нишона ба ҷойи тугма ҳамон гуна рӯйдод аст

Танҳо дастгоҳи вуруд иваз шудааст; сохтор бо нишони эҳсосот яксон аст. Ин намуна хуб нишон медиҳад, ки рӯйдод танҳо пахши тугма нест.

Курси 2

Низоми аудиоии micro:bit

Як тахта ҳам мешунавад ва ҳам сухан мегӯяд

• Дар micro:bit V2 микрофон ва баландгӯяк якҷо насб шудаанд
• Микрофон садои атрофро муайян ва сабт карда метавонад
• Баландгӯяк садоҳои гуногунро мебарорад
• Бо якҷо кардани онҳо садосанҷ, метрономи электронӣ ё сабткунаки овоз сохтан мумкин аст

Курси 2

Микрофон — гӯше, ки садоро мешунавад

Се марҳилаи кори микрофон — мисли гӯши инсон

• Муайян кардани садо сухан ё кафкӯбӣ тавассути ҳаво ба микрофон мерасад
• Табдил ба сигнали барқӣ микрофон садоро ба сигнали хурди барқӣ табдил медиҳад
• Интиқоли сигнал сигнал дар баландгӯяк боз ба садо табдил меёбад ё дар компютер сабт мешавад

Як ташбеҳ — «микрофон гӯш аст, баландгӯяк даҳон» — ҳар ду дастгоҳро якбора шарҳ медиҳад.

Курси 2

Микрофонҳоро дар атрофи худ меёбем

Микрофон дар зиндагии ҳаррӯза дар куҷо истифода мешавад?

Ҷавобро пешакӣ надиҳед — аз хонандагон пурсед. Агар онҳо мисоли маҳаллии шинос оваранд, ҳамонро дар шарҳ истифода баред.

Курси 2

Баландгӯяк — даҳоне, ки садо мебарорад

Се марҳилаи кори баландгӯяк — мисли даҳони инсон

• Вуруди сигнал компютер ё micro:bit сигнали барқии мусиқӣ, овоз ё оҳангро ба баландгӯяк мефиристад
• Табдил ба ларзиш баландгӯяк сигнали барқиро ба ларзиш табдил дода, ҳаворо меларзонад
• Баромади садо ҳаракати ҳаво садоеро ба вуҷуд меорад, ки гӯши мо мешунавад

Курси 2

Баландгӯякҳоро дар атрофи худ меёбем

Баландгӯяк дар зиндагии ҳаррӯза дар куҷо истифода мешавад?

Курси 2

Танаффуси кӯтоҳ — санҷиши дониш

Микрофон ва баландгӯякро ҷамъбаст мекунем

Ҷавобро фавран нишон надиҳед — хоҳиш кунед, ки даст бардоранд. Ин фаъолият камтарин тарҷумаро талаб мекунад.

Курси 2

Фаъолияти 3 · Фиристодани сигнали SOS

Садо — блоки вуруд + блоки садо · 35 дақиқа

① Мафҳум «Агар ҳангоми ниёз ба ёрӣ бо садо сигнал фиристода тавонем, чӣ мешавад?» Бо як micro:bit дастгоҳи сигналдиҳанда месозем.

② Рамз пайвастани блокҳои «навохтани нотаи до ба муддати 1 зарб» гамма месозад. Барои A — до-ре-ми-фа-сол-ля-си-до, барои B — оҳанги тайёр ва барои A+B — садои сирена гузоред.

③ Иҷро аз Input блоки «ҳангоми пахши тугма» → аз Music блокҳои «навохтани нота»-ро пайдарпай гузоред → боргирӣ → тугмаҳои дастгоҳро пахш карда, садоро санҷед.

④ Васеъсозӣ нота, зарб, оҳанг, баландӣ ва суръатро иваз кунед. Муҳокима: «Дар мактаб кай сигнали садоӣ лозим аст?» (занги дарс, машқи эвакуатсия, сигнали гурӯҳ)

Курси 2

Фаъолияти 3 — рамзи блокӣ

A: гамма · B: оҳанг · A+B: сирена

Барои ҳашт нота ҳашт блок лозим аст. Танҳо пурсед: «Оё инро кӯтоҳтар навиштан мумкин аст?» — ин савол ба мавзӯи такрор дар курси 3 мепайвандад.

Курси 2

Садоро иваз мекунем

Рақам ва рӯйхатҳоро дар блокҳо иваз карда, тағйири садоро санҷед

• Иваз кардани нота номи нотаро пахш карда, аз клавиатураи пианино нотаи дигарро интихоб кунед
• Иваз кардани зарб 1 зарбро ба ½ ё 2 зарб иваз карда, суръатро танзим кунед
• Интихоби оҳанг аз рӯйхати оҳангҳои тайёр сурудҳои гуногунро интихоб кунед
• Баландӣ ва суръат баландии садо (0–255) ва суръат (bpm)-ро танзим кунед
• Санҷиш дар компютер пеш аз фиристодан бо тугмаи навозиши симулятор садоро гӯш кунед

Ҳар дафъа як ҷойро барои иваз кардан муайян карда, бигузоред худи хонанда пахш кунад. Шунидани садо аз шарҳи зиёд тезтар аст.

Курси 2

Васеъсозии фаъолияти 3 · Сабти аудио

Бо микрофон мустақим сабт карда, боз мешунавем

① Мафҳум Ин дафъа микрофонро истифода мебарем. «Паёми ёриро сабт мекунем, то бо пахши тугма овоз садо диҳад».

② Рамз блоки сабт дар Basic нест. **Extensions**-ро пахш карда, Audio Recording илова кунед. Барои A — record audio clip; барои B — нишон додани SOS + сирена + play audio clip.

③ Иҷро A-ро пахш карда, паёме мисли «Ёрӣ диҳед» сабт кунед → B-ро пахш кунед → пайдо шудани SOS, садои сирена ва навозиши овози сабтшударо санҷед.

④ Васеъсозӣ ба блоки охирини дохили B нигаред: «агар audio is stopped». Ин аввалин саҳнаи интихоби амал аз рӯйи шарт аст. Дар фаъолияти навбатӣ онро пурра меомӯзем.

Барои илова кардани васеъсозӣ интернет лозим шуда метавонад. Онро пешакӣ дар барномаи офлайн санҷед.

Курси 2

Васеъсозии фаъолияти 3 — рамзи блокӣ

A: сабт · B: экран + сирена + навозиши шартӣ

Блоки «агар» оғози фаъолияти навбатӣ дар бораи сохтори интихоб аст. Ҳоло танҳо бигӯед: «Фақат ҳангоми дуруст будани шарт иҷро мешавад».

Курси 2

Сохтори интихоб чист?

Амали гуногун аз рӯйи шарт — агар / вагарна

• То ҳоло мо барномарезӣ кардем, ки фармон ҳангоми пахши тугма иҷро шавад
• Аммо робот баъзан бояд дар вазъият ва шартҳои гуногун фармонҳои дигарро иҷро кунад
• «Агар торик бошад, чароғро фурӯзон кун; агар равшан бошад, хомӯш кун» — ин сохтори ба ду роҳ ҷудошаванда аст
• Сохторе, ки рамзро вобаста ба шарти муайян иҷро мекунад, сохтори интихоб ё оператори шартӣ ном дорад

Блоки «агар audio is stopped», ки дар сабти аудио дидем, ҳамин сохтор буд.

Курси 2

Блоки рӯйдод ва блоки шарт

Рӯйдод фармонро бо сигнали муайян оғоз мекунад · шарт имкони санҷишҳои гуногун медиҳад

• Блоки рӯйдод ҳангоми расидани сигнали муайян иҷро мешавад: пахши тугма ё нишона, садои баланд, такон. Навъи сигнал пешакӣ муайян аст
• Блоки шарт қиматро муқоиса карда, роҳро интихоб мекунад: рӯшноӣ аз 100 зиёд аст? ҳарорат аз 25 °C баланд аст? Дуруст ё нодуруст будани шарт санҷида мешавад

Курси 2

Агар / вагарна

Блокҳоро аз ҷевони Logic мегирем

• Шарт ҷумлае, ки дуруст ё нодуруст буданашро санҷидан мумкин аст. Масалан: «рӯшноӣ > 100»
• Агар шарт дуруст бошад фармонҳои дохили «агар» иҷро мешаванд
• Агар шарт нодуруст бошад фармонҳои дохили «вагарна» иҷро мешаванд
• Танҳо як роҳ аз ду роҳ ҳатман танҳо яке иҷро мешавад; ҳар ду ҳамзамон иҷро намешаванд

Курси 2

Фаъолияти 4 · Санҷандаи рӯшноӣ (Sunlight Sensor)

Сохтори интихоб — оператори шартӣ · 45 дақиқа

① Мафҳум «Дастгоҳе месозем, ки дар рӯшноӣ табассум мекунад ва дар торикӣ мехобад». LED-и micro:bit ҳам нур медиҳад ва ҳам рӯшноиро чен карда метавонад.

② Рамз light level аз 0 (хеле торик) то 255 (хеле равшан) аст. «Агар рӯшноӣ > 100 бошад, офтобро нишон деҳ, вагарна экранро тоза кун». Барои санҷиши доимӣ онро дар такрори беохир гузоред.

③ Иҷро лоиҳаи нав → Basic: forever → дар дохил Logic: if/else → бо Input: light level ва блоки муқоиса шарт созед → ба роҳҳо show icon / clear screen гузоред → боргирӣ.

④ Васеъсозӣ ҳадди 100-ро ба рӯшноии синф мутобиқ кунед. Муҳокима: «Агар боз як шарт илова кунед, чиро муайян кардан мехоҳед?» (ҳарорат, садо, хамшавӣ)

Экрани LED-ро бо даст пӯшонда боз кушоед — дастгоҳ фавран ҷавоб медиҳад. Ин вокуниши зуд барои фаҳмидани шарт хеле муассир аст.

Курси 2

Фаъолияти 4 — рамзи блокӣ

Агар рӯшноӣ > 100 бошад … вагарна …

Ҳадди 100 бояд ба рӯшноии синф мутобиқ карда шавад. Омӯзгор пеш аз дарс қиматро дар макони омӯзиш санҷад.

Курси 2

Васеъсозии фаъолияти 4 · Санг, қайчӣ, коғаз

Се шарт — агар / вагарна агар / вагарна

Ин намуна тағйирёбандаеро истифода мебарад, ки қиматро нигоҳ медорад. Ҳоло онро ҳамчун «қуттии муваққатан нигоҳдорандаи қимат» муаррифӣ кунед; тағйирёбанда дар курси 3 пурра омӯхта мешавад.

Курси 2

Ҷамъбаст — имрӯз чӣ омӯхтем

Се сохтор, садо ва пул ба курси 3

• Пайдарпайӣ барнома аз боло ба поён ва бо тартиб иҷро мешавад (фаъолияти 1)
• Рӯйдод барнома то сигнали тугма, ламс ё садо интизор шуда, сипас иҷро мешавад (фаъолиятҳои 2 ва 3)
• Садо микрофон гӯш ва баландгӯяк даҳон аст. Пайвастани нотаҳо сигнал месозад (фаъолияти 3)
• Интихоб агар шарт дуруст бошад як роҳ, нодуруст бошад роҳи дигар иҷро мешавад (фаъолияти 4)
• Дар дарси оянда рамзи дарозро бо такрор кӯтоҳ карда, қиматро дар тағйирёбанда нигоҳ медорем — курси 3

Курси 2

[Барои омӯзгор] Нақшаи 180-дақиқаӣ

Ҳамагӣ 180 дақиқа, бо танаффуси 15-дақиқаӣ — вақт барои садо ва сохтори интихоб аз нав тақсим шудааст

Такрор дар дарси 1-и курси 3 омӯзонида мешавад. Дар курси 2 такрори беохир танҳо ҳамчун абзор истифода шуда, ҳамчун мафҳум шарҳ дода намешавад.

Курси 2

[Барои омӯзгор] Агар вақт кам ё зиёд бошад

Фаъолияти 4 бештар ҳифз мешавад: сохтори интихоб ягона мафҳуми нави шохабандии имрӯз аст

Курси 2

[Барои омӯзгор] Таҷҳизот ва нуктаҳои муҳим

Барои чор фаъолияти асосӣ

• Дастгоҳҳо 20 micro:bit V2 · 20 сими USB · 20 бастаи батарея (баландгӯяк ва микрофон танҳо дар V2)
• Ноутбук ба қадри имкон. Агар кам бошад, 2–3 нафарӣ гурӯҳ кунед ва фиристодани рамзро як бор барои ҳар гурӯҳ нишон диҳед
• Нармафзор ду USB бо барномаи офлайнии MakeCode. Насби Audio Recording-ро пешакӣ санҷед
• Барои намоиш дастгоҳҳои тайёри омӯзгор: чор фаъолияти асосӣ + намунаҳои васеъшуда
• Санҷиши пешакӣ ҳадди рӯшноии 100-ро дар толори омӯзиш чен кунед

Агар чанд дастгоҳ ҳамзамон садо диҳанд, ғавғо мешавад. Аз ҳар гурӯҳ як дастгоҳро бо навбат намоиш диҳед. Агар LED кириллицаро нишон надиҳад, фавран аз ҳарфҳои лотинӣ истифода баред: SOS, Farrukh ва ғайра.

Курси 2

Такрор · тағйирёбанда · радио

Муаллифи маводи аслӣ: Чон Бокён, омӯзгори мактаби ибтидоии Пуган — такрор · тағйирёбанда · радио

Дарси 1

Такрор

Такрор

Шиносоӣ бо такрор

Супориши амалӣ

• Коре мекунем, ки ҳангоми пахши тугмаи A дил се бор калону хурд шавад
• Блокҳоро як-як пайваста сохтан мумкин аст, аммо рамз дароз мешавад

Курси 3

Намунаи ҷавоби супориш

Натиҷаи пайвастани блокҳо як-як

Ин рамз «кор мекунад», аммо ҳанӯз беҳтарин нест. Дар слайди навбатӣ мебинем, ки чаро онро чунин мондан дуруст нест.

Курси 3

Оё роҳи осону кӯтоҳтар ҳаст?

Чаро такрор лозим аст

• Агар амалро 100 ё 1000 бор такрор кунем, чӣ мешавад?
• Рамз хеле дароз мешавад ва кор суст мегардад
• То ҳадди имкон кӯтоҳ навиштан муҳим аст — барои ҳамин такрорро истифода мебарем

Блоки «такрор»-ро нишон диҳед. Лаҳзае, ки рамзи дароз ба се сатр кӯтоҳ мешавад, нуқтаи асосии ин дарс аст.

Курси 3

Дарси 2

Тағйирёбанда

Тағйирёбанда

Биёед, масъаларо ҳал кунем

Биёед, масъаларо ҳал кунем

Биёед лоиҳаи micro:bit-ро таҳия кунем, ки дар он ҳар дафъа пахш шудани логотип, шумора 1 воҳид зиёд мешавад.

Биёед micro:bit созем, ки ҳар дафъа логотип ламс шавад, қимат 1 воҳид зиёд гардад.

Курси 3

Тағйирёбанда чист?

Тағйирёбанда чист?

Тағйирёбанда ба «қуттии номгузоришуда» монанд аст, ки муҳтавои дохилиаш — маълумотро озодона иваз кардан мумкин аст.

Тағйирёбанда мисли «қуттии номдор» аст, ки маълумоти дохили онро тағйир додан мумкин аст.

Курси 3

Сохтани ҳисобкунаки худ

Сохтани ҳисобкунаки худ

Курси 3

Сохтани тағйирёбанда

Сохтани тағйирёбанда

① Ҷевони Variables-ро кушоед → ② «Сохтани тағйирёбанда»-ро пахш кунед → ③ номи number-ро ворид карда, тасдиқ кунед

Курси 3

Ҳангоми оғоз — қимати аввал

Ҳангоми оғоз — қимати аввалро муайян мекунем

Ҳангоми оғоз → ба number қимати 0 диҳед → рақами number-ро нишон диҳед

Ҳангоми оғоз → 0-ро дар тағйирёбандаи number нигоҳ доред → рақами number-ро нишон диҳед

Курси 3

Ҳангоми ламс кардани логотип

Ламс кардани логотип — қиматро 1 зиёд мекунем

Ҳангоми ламс кардани логотип → number-ро 1 воҳид зиёд кунед → қимати number-ро нишон диҳед

Ҳангоми ламс кардани логотип → тағйирёбандаи number-ро 1 зиёд кунед → number-ро нишон диҳед

Тағйирёбанда «қуттии хотирадор» аст. Акнун нишони эҳсосоти курси 2 шумориданро ёд мегирад.

Курси 3

Дарси 3

Радио

Радио

Алоқаи радиоӣ

Алоқаи радиоӣ

Биёед дастгоҳҳои micro:bit-ро бо истифода аз алоқаи радиоӣ ба ҳам пайваст кунем.

Бо вазифаи алоқаи радиоӣ дастгоҳҳои micro:bit-ро ба ҳам мепайвандем.

Курси 3

Муайян кардани гурӯҳҳои гуногуни радиоӣ

Ташкили гурӯҳҳо — сигнал танҳо байни дастгоҳҳои як гурӯҳ мегузарад

Ба ҳар гурӯҳ рақами ҷудогона диҳед. Агар рақамҳо яксон бошанд, сигнали гурӯҳи ҳамсоя ҳам омехта мешавад.

Курси 3

Фиристодани матн

Фиристонанда — ҳангоми пахши тугмаи A матнро фиристед

Курси 3

Қабули матн

Гиранда — матни қабулшударо дар LED нишон диҳед

Курси 3

Алоқаи радиоӣ

Фиристонанда ва гиранда — сохтори пурра

Ташкили гурӯҳ · фиристонанда · гиранда

Муайян кардани гурӯҳ · тарафи фиристанда · тарафи қабулкунанда

Курси 3

Фаъолияти иловагӣ

Сохтани мусиқӣ

Мусиқӣ

Сохтани мусиқӣ

Аз ҷевони Music нота ва зарбро интихоб кунед

Курси 3

Сохтани мусиқии худ

Идомаи навохтани оҳанг аз курси 2

• Биёед мусиқии худро созем, ки бо шавқ ҳамроҳаш сароем
• Оё суруди бачагона ё халқии шиносро бо micro:bit сохта метавонем?

Курси 3

Намунаи «Ариран»

Рамзи пурра бо нотаҳои пайдарпай

Агар хонандагон оҳангро ба суруди халқии тоҷикӣ иваз карда созанд, фаъолият хеле ҷолибтар мешавад.

Курси 3

Сипос

Ташаккур

Барномаи такмили ихтисоси омӯзгорон дар Тоҷикистон дар доираи ҳамкории байналмилалӣ, 2026

Гурӯҳи омӯзгорони LAED-и Идораи маорифи шаҳри Сеҷон